Empathie op de werkvloer. Zinvol?

In een tijd waarin maatschappelijke tegenstellingen en sociale ongelijkheid op de voorgrond treden, klinkt een sterke roep om meer empathie. Maar is het wel zo slim om altijd emotioneel betrokken te willen zijn?

empathieRekening houden met de gevoelens van anderen is een dingetje tegenwoordig. Empathie wordt door veel mensen zelfs zo hoog in het vaandel gehouden dat je al snel een barbaar lijkt als je de zin ervan ook maar een beetje in twijfel trekt. De Vlaamse professor in de filosofie Ignaas Devisch is zo iemand. Voor de evolutie die aan de gang is, waarbij leidinggevenden zich empathischer zouden moeten opstellen richting medewerkers, heeft hij geen goed woord over. ‘Dat je je emotioneel moet prijsgeven, en laten we het verschrikkelijke cliché niet vergeten van uit je comfortzone komen’, smaalt Devisch.

Niets ten nadele van aardig tegen elkaar zijn en begrip voor elkander opbrengen, verduidelijkt hij, en ook richting vrienden en familie is empathie geen nutteloze uitvinding, maar de werkplek is nu juist een functionele omgeving. ‘Het is dus de vraag hoezeer het nodig is dat we daar met onze volledige persoonlijkheid engageren.’

De Vlaming weidde er zelfs een manifest aan, Het empathisch teveel: op naar een werkbare onverschilligheid. Dat laatste woord bedoelt hij niet op een negatieve manier, legt hij uit. ‘Het is gewoon een ander woord voor afstand. Juist als we te dicht op elkaar gaan zitten, kunnen we op den duur vaak niet meer met elkaar samenwerken. In een team heb je altijd mensen met wie je vrienden zou kunnen zijn, maar ook met wie je niet door een deur kunt. De functionaliteit en het niet al te betrokken zijn staat het toe om je persoonlijke voorkeur een stukje opzij te schuiven en de werkbaarheid centraal te stellen.’

Manipulatie

Het is ook niet te doen, je altijd in iedereen om je heen in te moeten leven. Neem een arts, vervolgt de filosoof. ‘Als die altijd maar zijn eigen gevoelens met die van zijn of haar patiënten zou laten samenvallen, gaat-ie eraan kapot.’ Maar ook het hoge aantal burn-outgevallen kan ermee te maken hebben, redeneert hij, en de moeite om weer terug te keren naar de werkvloer als je zo hebt gefaald – want zo ervaar je het als je persoonlijke emoties zo nauw verweven zijn met je baan.

Hoe meer betrokkenheid, hoe beter. Da’s dus niet per se het geval. Daarbij is empathie sterk vatbaar voor manipulatie. Het zorgt voor een eenzijdiger blikveld waarbij je eerder op onderbuikgevoelens vaart, en in willekeur of onrechtvaardigheid kan belanden, omdat je bijvoorbeeld meer hebt met de ene collega dan de ander.

Empathie is een nobele kwaliteit, maar op de werkvloer hoeft het niet zo van de Vlaamse filosoof Ignaas Devisch

Het kost ook onnodig energie, om je in overvloedige mate om anderen te bekommeren. Devisch neemt het basismechanisme achter onze maatschappij als voorbeeld: ‘De overheid houdt een stuk van je inkomsten in om daarmee zorg voor jouzelf en voor anderen te financieren. Deze institutionele solidariteit gaat uit van een vorm van onverschilligheid tegenover anderen: we hoeven elkaar niet te kennen om een bijdrage te leveren en daarom hoeven we ons ook niet om elkaar te bekommeren. Het is juist deze onverschilligheid die onze maatschappij werkbaar maakt: je hoeft je niet elke seconde te bewijzen om iets te krijgen op basis van je door anderen ingeschatte persoonlijke verdienste.’

Meer empathisch zijn maakt ons niet noodzakelijk tot betere mensen en minder empathisch zijn niet noodzakelijk tot slechtere mensen, besluit de filosoof. En vergeet niet dat je ook een leven hebt buiten je werk, waar je veel van jezelf in kwijt kunt.

 

empathie

 

 

Prof. Ignaas Devisch

Ignaas Devisch (1970) is professor in filosofie, medische filosofie en ethiek. Hij werkt als filosoof aan de Universiteit Gent en de Arteveldehogeschool en publiceert en spreekt regelmatig in binnen- en buitenland, zowel voor een gespecialiseerd als een breed publiek. Hij is regelmatig te gast op radio en televisie (De Wereld Vandaag, De Ochtend, De Afspraak, Terzake) om duiding te geven bij ethische en filosofische kwesties. Hij is tevens vaste columnist bij De Standaard.